Tradities en omgangsvormen in Azerbeidzjan

Gastvrijheid is een verplichting

"Qonaq Allah qonağıdır" — een gast is een gast van God, zegt het spreekwoord, en zo wordt er ook gehandeld. Wie je thuis uitnodigt zet binnen enkele minuten thee op tafel, daarna nootjes, jam en gebak, en voor je het weet een volledige maaltijd. Weigeren is lastig, en te vaak weigeren wordt als afwijzing gelezen. Neem in elk geval een klein beetje van wat er wordt aangeboden, ook al heb je net gegeten. Uitnodigingen komen sneller dan je in Nederland of België gewend bent: een gesprek in de marshrutka kan eindigen in een uitnodiging voor het avondeten.

Op bezoek: de basisregels

• Schoenen uit bij de voordeur, vrijwel altijd. Er staan meestal slippers klaar; zorg dat je sokken heel zijn.
• Neem iets mee — gebak van de banketbakker, fruit, chocolade, of iets kleins uit je eigen land. Bloemen mogen, maar altijd in oneven aantal; even aantallen horen bij begrafenissen.
• Thee eerst. Er wordt geschonken in een armudu, het peervormige glaasje. Je drinkt met suikerklontje of jam ernaast, niet erin geroerd. Je glas wordt bijgevuld tot je het omkeert of duidelijk bedankt. Achtergrond bij de theecultuur.
• Complimenteer met mate. Bewonder je een voorwerp uitbundig, dan bestaat de kans dat je het meekrijgt.
• Ouderen eerst — bij het begroeten, bij het opdienen en bij het plaatsnemen. Sta op als een ouder iemand binnenkomt.

Begroeten

Mannen geven elkaar stevig een hand, vaak met de linkerhand op de arm of schouder; goede bekenden omhelzen en raken elkaar met de wang aan. Bij vrouwen wacht je op het initiatief: steekt zij haar hand uit, dan schud je die, en zo niet, dan volstaat een knikje met de hand op het hart. "Salam" werkt altijd, "sağ ol" is dank je wel. Wat verder handig is, staat in onze taalgids met handige zinnen. Spreek mensen in formele situaties aan met de voornaam plus müəllim (voor mannen) of xanım (voor vrouwen).

De rekening

Wie uitnodigt, betaalt — en dat is een kwestie van eer, niet van geld. Een discussie over samen delen of ieder voor zich wordt zelden gewaardeerd. Ben je te gast bij lokale kennissen, dan verlies je die strijd; bied één keer beleefd aan en laat het daarna los. Wil je iets terugdoen, nodig ze dan zelf uit, geef een cadeau of trakteer een volgende keer op thee. Fooi is niet verplicht: in restaurants wordt vaak al 10 procent servicekosten bijgeteld, anders is afronden gebruikelijk. Kosten en betaalgewoonten staan bij geld en kosten.

Kleding en fotograferen

Bakoe is modebewust en volstrekt westers gekleed; niemand kijkt op van korte mouwen of een jurk boven de knie. In dorpen, bergstreken en het noordwesten is de norm bedekter — schouders en knieën bedekt is daar een prettige richtlijn, ook voor mannen (lange broek in plaats van korte). In moskeeën trek je je schoenen uit en dragen vrouwen een hoofddoek; bij de grotere moskeeën liggen die klaar. Meer daarover bij religie en secularisme.

Fotografeer mensen alleen met toestemming. Een gebaar met de camera en een vragende blik is genoeg, en veel mensen stemmen graag in — maar vraag het, zeker bij vrouwen en ouderen. Fotografeer niet bij militaire objecten, grensposten, politiegebouwen en sommige overheidsgebouwen; dat wordt serieus genomen. Zie ook veiligheid en reisadvies.

Aan tafel en aan de drank

Aan een feestelijke tafel wordt getoast, en de eerste toasts komen van de gastheer of de oudste aanwezige: op de ontmoeting, op de ouders, op de gasten. Wacht met drinken tot de toast klaar is, hef je glas met de rechterhand en drink niet halverwege iemands verhaal. Alcohol is vrij verkrijgbaar en wodka, bier en Azerbeidzjaanse wijn horen bij feesten, maar niemand kijkt raar op als je bedankt — zeg dat je niet drinkt en dat is dat. Brood wordt met respect behandeld: je gooit het niet weg en legt het niet ondersteboven.

Nog een paar praktische gewoonten

• Geef en ontvang iets waardevols met de rechterhand of met beide handen.
• In de metro en marshrutka sta je op voor ouderen, vrouwen met kinderen en zwangeren; dat gebeurt vanzelfsprekend.
• Aan mannen wordt soms gevraagd of ze getrouwd zijn en waarom nog niet — het is nieuwsgierigheid, geen oordeel. Dezelfde vragen krijgen vrouwen die alleen reizen.
• Openbare liefdesuitingen zijn ongebruikelijk buiten Bakoe.
• Op bezoek in een dorp is het normaal dat het hele huishouden komt kijken en meepraat. Neem er de tijd voor; haast wordt als onbeleefd ervaren.

Volgende stap: lees hoe die gastvrijheid tijdens Novruz op volle sterkte draait, bekijk de andere thema's op de cultuurpagina of verdiep je in de bevolking en talen.